نقش کلیسا و نهادهای مسیحی در پیدایش و گسترش روشنفکری ----محمد رضا شکیبا

نقش کلیسا و نهادهای مسیحی در پیدایش و گسترش روشنفکری

کلیسا و نهادهای آموزشی مدرن در پیدایش روشنفکری آفریقا سهم بزرگی داشتند. در واقع نهادهای تبشیری و ارباب کلیسا همزمان با ورود استعمار به آفریقا به امر ترویج دین خود علاقمند شده و برای رستگار نمودن مردم در شهرهای مهم قاره اقدام نمودند. آنها با گسترش آموزش، به پرورش دانش آموزان نخبه پرداخته و از آنها برای پیشبرد امور خود استفاده می بردند.

سمیوئل آجای کرادر که یک برده آزاد شده یوروبایی بود پس از تحصیل و نیل به مقامات عالی کلیسایی در خدمت کلیسا قرار گرفته و در ان زمینه تلاش بسیار کرد. (رابرت ویلیام ژولی ، ص 4)به باور اندیشمندان و روشنفکران آفریقایی ،استعمار و برده داری دو خسارت عمده اروپا به آفریقا بود.اما ، زیان برده داری در آفریقا به نسبت استعمار اندک بود زیرا برده داری نتوانست درفرهنگ و هویت آفریقا تغییر ایجاد کنند. (رابرت ویلیام ژولی ، ص 16)در حالی که استعمار در اندیشه تغییر بنیادین و تولید هنجار ها و ارزشهای نوین و غربی در مردم آفریقا بود.

مبشرین مسیحی از همکاران استعمار گران بوده و دست پروردگان اولیه انها در شمار همکاران استعماری د رآمدند .(بوئهنور هادجور ، ص251) البته شماری از تربیت شدگان تبشیری در تغییر رویکرد غربی ها نسبت به آفریقا نیز تاثیر داشتند.برخی از آنها حتی در تغییر اندیشه مردم کشورهای غربی نیز موثر بودند.

در 1787 کتاب ار اتوباه کاگانه که از غنا به بردگی گرفته شده و در انگلیس آموزش و سکنی یافته بود، بنام زیانها و پیامدهای تجارت برده داری منتشر شد که بر اندیشه انسان دوستان اروپایی تاثیر گذارد . (رابرت ویلیام ژولی ، ص 20) انتشار آن کتاب و دیگر اخبار ناگوار در مورد برده داری موجب شد که اروپا بتدریج برده داری را ممنوع و تجارت برده را غیرقانونی اعلام نماید. اما رویکرد استعمار زیانبار ترو بسیار تاثیر گذار بود . غربی ها با سرباز ، تاجر ، حاکم ، دانشمندان علوم مختلف و نهادهای تبشیری آمده و در کنار تخریب و انهدام نوعی از مدرنیته سطحی و کم ریشه را نیز بهمراه آوردند. آنها دنیای جدیدی را تاسیس کردند که متفاوت از آفریقای پیشین بود. آنها صنعت و مدرنیته و نهادهای نوین را به افریقا آورده و معرفی کردند . (رابرت ویلیام ژولی ، ص 16) اما معرفی نمادهای نوین صنعت و مدرنیته بیشتر برای شهوندان غربی مقیم آفریقا بوده و سود چندانی برای بومی ها در بر نداشت.به عنوان مثال حزب کنگره آفریقای جنوبی تو سط نیروهای استعمار گر تاسیس شده و حتی روشنفکران آفریقای جنوبی نیز توسط نهادهای اموزشی استعماری تربیت یافتند ، اما همان حزب تا سال 1994 نتوانست استقلال آفریقای جنوبی ر ا محقق سازد. روشنفکران حزب کنگره آفریقای جنوبی توسط نهادهای تبشیری پرورش یافتند .(تاندیکا مکانداویره ،ص121) اما نظام روشنفکر پرور آپارتاید بمدت یکقرن سخت ترین زندگی را برای مردم ان کشور رقم زد.بی مناسبت نیست که امه سزر نقش برخی روشنفکران را در ابقای استعمار موثر می داند(نیکولاس کریری ، 2012 ، ص 4)

البته برخی روشنفکران نیزعلیرغم آموزش توسط نهادهای تبشیری ،رویکردهای ملی داشته و به اصطلاح روشنفکران خود ساخته بودند . آنها هیچ خصومتی با نهادهای تبشیری نداشته(تاندیکا مکانداویره ،ص121) و ایمان به مسیحیت را موجب رستگاری می دانستند.جان تنگو جابابوا نیز که اسطوره روشنفکران شهر کیپ و صاحب امتیاز روزنامه افکار آفریقایی بود از ابراز ایمان ژرف خود به مسیحیت خودداری نمی کرد . (اوسا اوکوت ، 2006،ص172)